Wat is Maastrichts zilver? Een introductie!

Met Maastrichts zilver worden zilveren voorwerpen bedoeld die van Maastrichtse makelij zijn en die dateren vóór 1832. Bij Maastrichts zilver gaat om luxe gebruiksvoorwerpen van hoge kwaliteit. In dit artikel wordt ondermeer ingegaan op de geschiedenis van het Mestreechs Zèlver en op musea en exposities waar je dit prachtige zilver live kan bewonderen!

Geschiedenis van het Mestreechs Zèlver

Maastrichts zilver, (Mestreechs Zèlver) is een verzamelterm voor zilveren sier- en gebruiksvoorwerpen, die vanaf de 15e eeuw in Maastricht zijn gemaakt, met als hoogtepunt de 17de en 18de eeuw.

Niet alleen Schoonhoven, maar ook Maastricht is een echte zilverstad. Het was enkele eeuwen lang, van de 16de tot het begin van de 19de eeuw om precies te zijn, een van de belangrijkste zilversteden van Nederland. Er werkte een groot aantal zilversmeden die luxe zilveren gebruiksvoorwerpen maakte. Aanvankelijk ging het om kerkelijk zilver waarmee kerken en kloosters in de 15de eeuw hun rijkdom tentoonstelde. In de 17de eeuw werd zilverwerk voornamelijk vervaardigd voor de elite en hooggeplaatste militairen. De handel in Maastricht nam toe en hierdoor waren niet alleen de kerk, maar ook vele welvarende burgers in staat dit zilver aan te schaffen. Rijke Maastrichtenaren sierden hun dinertafel op met luxe zilveren gebruiksvoorwerpen en stelden ze tentoon in een pronkkast met glazen deurtjes om hun gasten te imponeren.

Maastrichts zilver
Maastrichts liturgisch zilver. Bron foto: Kleon3 [CC BY-SA 4.0] via Wikimedia Commons.

Zilverambacht

De zilversmeden van Maastricht waren verenigd in het Sint-Eligius-ambacht. Dit ambacht, dat te vergelijken was met een gilde, zorgde voor de opleiding van smeden en zorgde dat deze zilversmeden alleen maar het allerbeste zilver vervaardigde. Door middel van deze keurmerken kon het ambacht dus niet alleen de kwaliteit van het zilver, maar ook de vakmanschap van de smid controleren. Voldeed het zilver aan de kwaliteitseisen van het zilverambacht, dan kreeg het een speciaal keurmerk. Dat keurmerk bestond uit een drietal elementen, namelijk het stadskeur, de datum en het meesterteken.

Stadskeur Maastricht

Het stadskeur van Maastricht was een vijfpuntige ster en was ook een garantie voor het zilvergehalte. Een beroemde zilversmid was Meester’ Ulricus Peters (1470- 1524). Hij was de maker van het verguld zilveren dubbelkruis en een verguld zilveren beker. Deze beker bestaat uit een laat-middeleeuws voetstuk en een ouder kruis bestaat. Dit dubelkruis bevindt zich in de Schatkamer van de Sint-Servaasbasiliek. Dit is een museum van religieuze kunst en kunstvoorwerpen in de Basiliek van Sint-Servaas te Maastricht.

 

Eligius: Patroon van de Goud- en Zilversmeden

De zilversmeden van Maastricht hadden zich verenigd in het Sint-Eligius-ambacht. Eligius was de beschermheilige van van: goud- en zilversmeden. Hij werd omstreeks 590 geboren in Chaptelat, in de omgeving van Limoges. Eligius begon zijn loopbaan hoefsmid, werd vervolgens goudsmid en kwam zo in dienst van de Frankische koningen Chlotarius II en Dagobert I. ls edelsmid vervaardigde Eligius o.a. reliekschrijnen voor Germanus van Auxerre, Genoveva van Parijs en voor Martinus van Tours. Een gedeelte van zijn relieken wordt bewaard in de benedictijnenabdij van St.-Paulus te Oosterhout. Later verliet Eligius het hof. Hij wilde namelijk priester worden. Hij stichtte een abdij in Solignac en schopte het uiteindelijk tot bisschop van Noyon en Doornik. Hij stierf op 1 december 660.  

Eligius
Het schilderij ‘Het wonder van Sint Eligius’ uit 1490-1492, van de schilder Sandro Botticelli. Bron afbeelding: Wikipedia

Oudste Maastrichts Zilver

Het naar alle waarschijnlijkheid oudste voorwerp met de Maastrichtse stadskeur, is de Thomasarm. Dit is een zilveren reliekhouder in de vorm van een arm. Je vindt het voorwerp in de schatkamer van de Sint-Servaasbasiliek in Maastricht. De maker van dit kerkelijk zilver is onbekend. Bij een restauratie in de jaren zeventig is de Thoamsarm helemaal uit elkaar gehaald en werden de vijf Maastrichtse stadskeuren zichtbaar. Veel Maastrichts zilver uit die periode is verloren gegaan bij het Beleg van Maastricht (1579) en de driedaagse plundering van de stad die op dit beleg volgde.

Maastrichts zilver
Deze Thomasarm is het oudste Maastrichts zilver. Bron foto: Kleon3 [CC BY-SA 4.0] via Wikimedia Commons

Op de koffie

Maastrichts zilver werd niet alleen gemaakt om het oog te strelen en om ermee te pronken. Het was ook een investering. In de achttiende eeuw werd het zilverwerk geëxposeerd in pronkkasten en gebruikt tijdens diners en ontvangsten om indruk te maken op gasten. Koffie, thee en suiker deden tegen eind van de 17de en in het begin van de 18de eeuw hun intrede. De Verenigde Oostindische Compagnie (VOC) was verantwoordelijk voor de aanvoer. Deze producten waren zeer kostbaar en alleen weggelegd voor de allerrijksten. Als je deze producten kon veroorloven, kon je ook met gemak extreem dure zaken als zilveren koffiekannen en theepotten veroorloven. Deze zilveren gebruiksvoorwerpen waren om gasten te imponeren die ‘op de koffie’ kwamen. Maar minstens zo belangrijk was het een belegging. Het zilver kon men namelijk te allen tijde weer te gelde maken of kon gebruiken voor de vervaardiging van een nieuwe meer trendy zilveren voorwerp.

Maastrichts Zilver bewonderen

De laatste jaren is veel onderzoek naar Maastrichts zilver verricht door de Stichting Kerckhoffs Kunstnijverheidsfonds. In 1978 organiseerde deze stichting een grote tentoonstellling met bijna 450 zilveren voorwerpen van Maastrichtse makelij. De grootste collectie is in handen van  Museum aan het Vrijthof. In 2012 vond er in dit museum een tentoonstelling plaats met circa 200 zilveren voorwerpen. Nu vind je in dit museum een uitgebreide collectie met Maastrichts zilver. Je vindt er kandelaars, sauskommen, presenteerbladen en een soepterrine, sierkan en een tafelbel.

Bekijk hieronder het verhaal van een collectioneur van Maastrichts zilver.

Maastrichts zilver op Tefaf

Ook het Bonnefantenmuseum en de schatkamer van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek hebben veel Maastrichts zilver in hun collectie. Daarnaast wordt op de internationale kunstbeurs Tefaf die jaarlijks wordt gehouden in Maastricht, regelmatig dit prachtig zilver getoond. Zo was er in 2017 veel Maastrichts zilver te zien. Er werden 20 bijzondere stukken uit de zeventiende en achttiende eeuw getoond. Eén van de topstukken op de kunstbeurs in dat jaar, was een paar kandelaars van Henry Leunis uit 1746. De set kandelaars bleek zo’n 60.000 euro waard!

Bronnen: BonnefantenmuseumMuseum aan het Vrijthof, Peters Zilverwerk, Wikipedia

BEZOEK DE ZILVERPOETS SHOP
 

Een reactie plaatsen